Pod górą Osówka w Górach Sowich kryje się jeden z najbardziej enigmatycznych obiektów z czasów II wojny światowej. Podziemne Miasto Osówka to część projektu Riese – gigantycznej inwestycji III Rzeszy, która do dziś budzi kontrowersje i rodzi pytania bez odpowiedzi. Kilometry korytarzy, monumentalne hale wykute w skale, wartownie z okienkami strzelniczymi – wszystko to można zobaczyć na własne oczy podczas zwiedzania z przewodnikiem.
Kompleks udostępniono turystom w 1996 roku i od tamtej pory przyciąga rzesze zwiedzających zainteresowanych historią oraz tych, którzy po prostu szukają czegoś innego niż typowe muzeum.
- unikalne podziemne korytarze
- monumentalne hale wykute w skale
- wartownie z okienkami strzelniczymi
- interaktywne wystawy o historii
- Ścieżka Pamięci "Mroki historii"
Historia tajemniczego projektu Riese w Górach Sowich
Pod koniec 1942 roku alianci nasiliły bombardowania niemieckich fabryk zbrojeniowych. Kilka miesięcy później Wehrmacht zaczął się wycofywać na froncie wschodnim. W odpowiedzi na te wydarzenia Hitler podjął decyzję o rozpoczęciu gigantycznej podziemnej budowy w bezpiecznym terenie Gór Sowich i okolic Wałbrzycha.
Prace ruszyły w 1943 roku jednocześnie w siedmiu lokalizacjach. Osówka to drugi co do wielkości kompleks spośród wszystkich obiektów projektu Riese, który obejmował także Rzeczkę, Włodarza, Jugowice Górne, Soboń czy Sokolec. Do dziś nie wiadomo dokładnie, jaki był cel tej inwestycji – pojawiają się teorie o produkcji rakiet, a nawet bombie atomowej. Prawda jest taka, że projekt nigdy nie został ukończony, a Niemcy częściowo zniszczyli dokumentację przed wycofaniem się z regionu.
Budowa podziemnych obiektów była jedną z najdroższych inwestycji III Rzeszy. Skały wysadzano, wykuwano korytarze i ogromne sale, które następnie betonowano, a urobek wykorzystywano jako tłuczeń do budowy dróg.
W pracach wykorzystywano przymusową pracę więźniów, co czyni to miejsce również przestrzenią pamięci o ofiarach wojny. Kompleks Osówka rozszerzył swoją ofertę o Ścieżkę Pamięci pod nazwą „Mroki historii” poświęconą losom więźniów.
Co zobaczysz podczas zwiedzania Osówki
Główna trasa turystyczna prowadzi przez podziemne wyrobiska o różnym stopniu zaawansowania budowy. Można tu zobaczyć wartownie z okienkami strzelniczymi i wyrzutniami granatów, lutnie górnicze służące jako rury wentylacyjne, chodniki komunikacyjne z górnymi kanałami technologicznymi. Część korytarzy jest zalana wodą z podświetleniem, co tworzy niesamowity klimat.
Szczególnie imponująca jest hala wykuta 50 metrów pod skałami gnejsowymi góry Osówka – ma wysokość 10 metrów i zachowały się w niej oryginalne szalunki założone pod koniec wojny. W jednej z sal mieści się wystawa uzbrojenia różnych armii z frontów II wojny światowej, można też obejrzeć narzędzia, urządzenia i resztki broni z tamtego okresu.
Zwiedzanie odbywa się tylko z przewodnikiem. Dostępnych jest kilka wariantów tras.
Trasy zwiedzania – od multimedialnej po ekstremalną
Trasa multimedialna to podstawowa opcja, która zdobyła w 2021 roku tytuł Audiowizualnego Projektu Roku w kategorii edukacja. Podczas spaceru po podziemiach można zobaczyć hologramy, filmy dokumentalne, profesjonalne wystawy i zdjęcia trójwymiarowe – wszystko przy świetle lamp stacjonarnych i z opowieściami przewodnika.
Dla bardziej odważnych przygotowano trasę ekstremalną – całe zwiedzanie odbywa się tylko przy świetle latarek. Można też wybrać wariant z przeprawą łódką i przejściem po drewnianych kładkach przez północne korytarze kompleksu, choć jest to dostępne tylko jako dodatek do trasy multimedialnej.
Dla najmłodszych przygotowano specjalną trasę łączącą spacer po lesie z eksploracją podziemnych korytarzy. Dzieci poznają tajemnice historii i przyrody czując się jak prawdziwi odkrywcy.
Osówkę stawia się na pierwszym miejscu pod względem najbardziej wykończonych naziemnych obiektów przedsięwzięcia Riese. Budynki na powierzchni również można zwiedzić.
Dla kogo jest Podziemne Miasto Osówka
To miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią multimedialną oprawę i możliwość wyboru specjalnej trasy dla najmłodszych. Miłośnicy historii znajdą tu masę informacji o projekcie Riese i II wojnie światowej. Osoby szukające nietypowych wrażeń mogą spróbować trasy ekstremalnej z latarkami.
Warto jednak pamiętać o kilku rzeczach. W podziemiach jest chłodno i wilgotno przez cały rok – temperatura oscyluje wokół 8-10 stopni Celsjusza. Trzeba zabrać ciepłe ubranie i wygodne obuwie, najlepiej z dobrą przyczepnością, bo nawierzchnia bywa śliska. Dzieci obawiające się ciemności warto wyposażyć w latarkę – poczują się pewniej.
Informacje praktyczne – ceny biletów i godziny otwarcia
Kompleks Osówka jest otwarty cały rok, od poniedziałku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00. Wejścia na trasę historyczną odbywają się od 10:00 do 16:30 bez konieczności rezerwacji. Trasa ekstremalna dostępna jest we wtorki, czwartki i soboty od godziny 16:00.
Bilet na trasę ekstremalną kosztuje 45 złotych. Ceny pozostałych tras najlepiej sprawdzić bezpośrednio przed wizytą, gdyż mogą się różnić w zależności od wariantu zwiedzania. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem o pełnych godzinach.
Dla gości funkcjonują trzy bezpłatne parkingi oraz bezpłatne toalety w godzinach 9:00-19:00.
Jak dojechać do Podziemnego Miasta Osówka
Główny i rekomendowany dojazd prowadzi drogą asfaltową przez miejscowości Głuszyca, Kolce i Sierpnica. Zarządcy obiektu ostrzegają, żeby nie sugerować się wskazaniami GPS i wyszukiwarki Google – często prowadzą one bocznymi, wąskimi i krętymi drogami.
Biuro Podziemnego Miasta Osówka znajduje się przy ulicy Świerkowej 29d w Sierpnicy. Pod numerem telefonu 74 845 62 20 można uzyskać wszelkie informacje na temat zwiedzania oraz uzgodnić obsługę przewodnicką w języku obcym. Kontakt mailowy: [email protected].
Ile czasu zarezerwować na wizytę
Samo zwiedzanie podziemi trwa około godziny do półtorej, w zależności od wybranej trasy. Warto jednak zarezerwować więcej czasu – przynajmniej 2-3 godziny. Można wtedy spokojnie obejrzeć wystawy, zrobić przerwę, pospacerować po okolicy.
Osówka to doskonała baza wypadowa do zwiedzania innych obiektów projektu Riese w Górach Sowich. Od momentu otwarcia tras turystycznych w Walimiu w 1994 roku i w Głuszycy w 1996 roku obserwuje się niebywały wzrost zainteresowania tą zagadkową inwestycją militarną. Miejsce to przyciąga też ekipy filmowe, które wykorzystują niezwykłą scenerię skalnych sztolni.
W 2007 roku w konkursie „Hit Lata 2007” Międzynarodowych Targów Polska Tajemnicze Podziemne Miasto Osówka zdobyło drugie miejsce w głosowaniu publiczności, ustępując jedynie produktowi turystycznemu ze Słowacji.
Kompleks otrzymał również Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej za produkt turystyczny „Tajemnicze Podziemne Miasto Osówka”, co potwierdza jego wysoką wartość jako atrakcji turystycznej regionu.