Fontanna Neptuna to brązowy posąg boga mórz stojący na Długim Targu w Gdańsku, tuż przed wejściem do Dworu Artusa. Choć dziś przechodzą obok niej tysiące turystów dziennie, to wciąż pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów miasta – nie bez powodu trafia na większość pocztówek z Gdańska. Sama fontanna to efekt niemal trzydziestu lat prac, od pierwszego projektu w 1606 roku aż po ukończenie w 1633 roku.
Co ciekawe, pierwotny pomysł zakładał podłączenie fontanny do podziemnych rur, którymi woda miała być pompowana z Potoku Siedleckiego przez działający przy Targu Siennym Kunszt Wodny. Problem? Ciśnienie okazało się zbyt niskie i plan spalił na panewce.
- imponujący brązowy posąg Neptuna
- piękne morskie ornamenty
- historia sięgająca XVII wieku
- legendy o złotych płatkach
- centralna lokalizacja w sercu Gdańska
Historia budowy fontanny na Długim Targu
Inicjatorem powstania fontanny był burmistrz Bartłomiej Schachmann, który w 1605 roku przekonał radę miejską do realizacji projektu. Prace projektowe i rzeźbiarskie trwały od 1606 do 1615 roku. Za projekt odpowiadał flamandzki architekt i rzeźbiarz Abraham van den Blocke, który żył w latach 1572-1628 i zostawił w Gdańsku kilka znaczących dzieł.
Model figury Neptuna wykonał Piotr Husen, a samo odlanie brązowego posągu powierzono rzeźbiarzowi Peterowi Husenowi z Augsburga. Van den Blocke najwyraźniej znał sztukę antyczną – głowa Neptuna przypomina głowę z posągu konnego Marka Aureliusza, zaś tors nawiązuje prawdopodobnie do słynnego Torso Belwederskiego.
Fontanna nie od razu wyglądała tak jak dziś. W latach 1757-1761 Jan Karol Stender wykonał nowe fragmenty basenu i trzonu, a mistrz kowalski Jakub Barren uzupełnił i odnowił zniszczoną kratę, dodając polskie orły i herby Gdańska. To wtedy fontanna otrzymała bogato zdobiony styl rokokowy, który możemy podziwiać do dziś.
Według gdańskiej legendy to właśnie Neptun przyczynił się do powstania słynnej nalewki Goldwasser. Bogaci mieszczanie wrzucali do fontanny złote monety na szczęście, co tak rozzłościło boga mórz, że rozłupał trójzębem guldeny na złote płatki, a wodę zamienił w wódkę. Stąd w Goldwasserze pływają złote płatki.
Co zobaczysz przy fontannie Neptuna
Centralne miejsce zajmuje brązowy posąg nagiego Neptuna stojącego na cokole pośrodku czaszy. Bóg mórz trzyma w prawej ręce trójząb i spogląda na Długi Targ – to właśnie z trójzęba wypływa woda, tworząc efektowne strumienie. U stóp Neptuna znajdują się konie morskie, które również służą jako źródło strumieni wodnych.
Wokół fontanny, w obrębie dekorowanej ornamentem balustrady, umieszczono pełnoplastyczne wyobrażenia morskich stworów: konia morskiego, trytona, syreny, psa morskiego, a także chłopca. Woda spada na czaszę fontanny, stamtąd strumieniami wypluwanymi przez rzygacze opada w dół do dolnego basenu o średnicy około 8 metrów. Całość wznosi się na wysokość 4 metrów.
Fontanna otoczona jest ośmiobocznym ogrodzeniem z ostro zakończonych prętów i drążków z kwiatonami. Ogrodzenie przedzielone jest czterema bramkami zwieńczonymi pozłacanymi orłami w koronie i herbami Gdańska – te elementy dodano podczas rokokowej przebudowy w XVIII wieku.
Fontanna Neptuna podczas II wojny światowej
Gdy wybuchła II wojna światowa, gdańszczanie zdecydowali się zdemontować fontannę i ukryć ją przed zniszczeniem. Dzięki temu przetrwała wojnę niemal w nienaruszonym stanie. Po zakończeniu działań wojennych wróciła na swoje miejsce na Długim Targu i od tamtej pory nieprzerwanie zdobi centrum miasta.
Ostatni gruntowny remont fontanny przeprowadzono stosunkowo niedawno – od września 2011 do kwietnia 2012 roku. Prace obejmowały kompletną rozbiórkę postumentu i rzeźby Neptuna, ich renowację oraz montaż nowoczesnego systemu uzdatniania wody i atrakcji wodnych z oświetleniem. Dzięki temu fontanna prezentuje się dziś w znakomitym stanie.
Dla kogo jest ta atrakcja
Fontanna Neptuna to miejsce, które odwiedza praktycznie każdy turysta w Gdańsku – nie trzeba być miłośnikiem historii sztuki, żeby docenić jej urodę i znaczenie dla miasta. Dla rodzin z dziećmi to dobry punkt orientacyjny na Długim Targu i okazja do zrobienia pamiątkowego zdjęcia. Dzieci zwykle fascynują się morskimi stworami i tryskającą wodą.
Miłośnicy architektury i rzeźby znajdą tu ciekawe detale – od manierystycznej formy posągu Neptuna, przez rokokowe ozdoby balustrady, po kuźnię kowalską w postaci ozdobnego ogrodzenia. Warto przyjrzeć się poszczególnym elementom z bliska, choć oczywiście nie można wchodzić do środka ogrodzenia.
Fontanna była przez wieki miejscem spotkań i ważnych wydarzeń miejskich – przy niej ogłaszano wyroki i publiczne decyzje. Dziś to nadal popularny punkt spotkań, tyle że głównie turystów.
Legenda o Neptunie i Gdańsku
Istnieje lokalna legenda tłumacząca, dlaczego postać rzymskiego boga mórz jest tak ważna dla Gdańska. Według niej Neptun przyjechał do miasta i postanowił zamieszkać w tym portowym miejscu, by czuwać nad jego mieszkańcami i morzem. Stąd jego obecność na najbardziej reprezentacyjnym placu miasta.
Fontanna z czasem stała się nie tylko ozdobą, ale prawdziwym symbolem Gdańska i jego związków z morzem. Jej replika, obok Dworu Artusa i Pomnika Poległych Stoczniowców, stanęła nawet w Parku Mini-Europa w Brukseli – to pokazuje, jak mocno fontanna jest kojarzona z całym miastem.
Praktyczne informacje – jak zwiedzać fontannę
Fontanna Neptuna znajduje się na Długim Targu w samym sercu Głównego Miasta. Dostęp do niej jest całkowicie bezpłatny i możliwy o każdej porze dnia i nocy – to przestrzeń publiczna, która nie ma godzin otwarcia. Oczywiście najlepiej odwiedzić ją w ciągu dnia, gdy można dokładnie przyjrzeć się wszystkim detalom.
Dojazd: najwygodniej dojść pieszo z Dworca Głównego (około 15-20 minut spaceru przez Długą ulicę) lub dojechać tramwajem do przystanku Brama Wyżynna, skąd już kilka minut do fontanny. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, najbliższe parkingi znajdują się przy ulicy Chmielnej i na Targu Drzewnym, ale w sezonie turystycznym znalezienie miejsca bywa trudne.
Na zwiedzenie samej fontanny wystarczy 10-15 minut, ale warto poświęcić więcej czasu na cały Długi Targ i sąsiedni Dwór Artusa. Wokół fontanny działa wiele restauracji i kawiarni – można usiąść z widokiem na zabytek i obserwować tłumy turystów.
Najlepszy czas na zdjęcia to wczesny ranek, gdy Długi Targ jest jeszcze stosunkowo pusty. Późnym popołudniem i wieczorem fontanna ładnie się prezentuje w oświetleniu. W sezonie letnim trzeba liczyć się z dużymi tłumami – czasem trudno znaleźć kąt do zdjęcia bez innych turystów w kadrze.
Fontanna Neptuna to jedna z najstarszych fontann w Polsce – jej budowa rozpoczęła się już w pierwszej połowie XVII wieku, dokładniej w latach 1617-1618.
Warto łączyć wizytę przy fontannie z pozostałymi atrakcjami Długiego Targu: Dworem Artusa, Złotą Kamienicą czy Fontanną Czterech Kwartałów. Cała trasa przez Długą ulicę i Długi Targ to około godziny spaceru, ale można spokojnie spędzić tu pół dnia, wchodząc do wnętrz zabytków i zaglądając do sklepów z bursztynem.